Οι Monkees και το Ποτάμι

Monkees_Television_special_1969To 1966 και ενώ η “βρετανική εισβολή” βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στις ΗΠΑ, η αμερικανική μουσική βιομηχανία βρήκε έναν εκπληκτικό τρόπο για να αντιπαρατεθεί με τους Beatles, τους Rolling Stones, τους Them, τους Animals και τα πολλά άλλα βρετανικά συγκροτήματα που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στα ραδιόφωνα και στις πωλήσεις δίσκων: αποφάσισε να κατασκευάσει ένα συγκρότημα, το οποίο θα έκανε μεγάλη επιτυχία και στο πλαίσιο αυτό τα αρμόδια στελέχη διάλεξαν τέσσερις “μοντέρνους” μαντραχαλάδες, τους έδωσαν ένα τηλεοπτικό σόου και χρησιμοποίησαν μερικούς από τους καλύτερους μουσικούς και συνθέτες της εποχής, οι οποίοι και έγραψαν -και έπαιξαν- τη μουσική που υποτίθεται ότι έπαιζαν οι τέσσερις τύποι στο σόου. Το “προϊόν” αυτό ήταν οι Monkees και, παρά το γεγονός ότι στα αρχικά στάδια της ύπαρξής τους οι τύποι δεν ήξεραν καλά-καλά να κρατάνε και να παίζουν τα όργανά τους, έχοντας πίσω τους μια τεράστια μηχανή μάρκετινγκ και τη μουσική βιομηχανία των ΗΠΑ, κατόρθωσαν να πουλήσουν δεκάδες εκατομμύρια δίσκους, να έχουν μια σειρά από smash hits και να γίνουν πλούσιοι και διάσημοι.

Φυσικά, οι Monkees δεν είχαν ούτε κλάσμα από το ταλέντο των Lennon και McCartney ή των Jagger και Richards (δηλαδή, εχμ, όχι οι ίδιοι οι Monkees, αλλά οι άνθρωποι που έγραφαν και αρχικά έπαιζαν τα τραγούδια τους…). Ωστόσο, κάτι η εποχή, κάτι οι ανάγκη των αμερικάνων να έχουν να αντιπαραβάλλουν κάτι στην “βρετανική εισβολή”, κάτι ο τεράστιος μηχανισμός προπαγάνδας πίσω από τους Monkees, το “συγκρότημα” έφτασε σε κάποιο σημείο να πουλάει περισσότερους δίσκους απ’ όσους οι Beatles και οι Rolling Stones μαζί! Το εντυπωσιακό, βέβαια, της υπόθεσης είναι ότι σήμερα ο περισσότερος κόσμος μπορεί να αναγνωρίσει ένα τραγούδι των Beatles ή των Stones σχεδόν από τις πρώτες νότες ή το πρώτο ριφ, ενώ πέραν του “I’m a Believer”, αμφιβάλλω τα μάλλα αν (ανα)γνωρίζει έστω και μία άλλη από τις επιτυχίες των Monkees (μεταξύ μας, μπορεί κάποιος να πει ακούγοντας το “I’m a Believer”, ναι, ρε, το ξέρω το κομμάτι, τι με πέρασες, ανταποκεί, αλλά αμφιβάλλω επίσης τα μάλλα αν η πλειοψηφία των ερωτηθέντων ξέρει ότι είναι των Monkees…).

To θέμα μου είναι ότι οι Monkees απέδειξαν ότι, αν ξέρεις να “καβαλήσεις το κύμα” της εποχής, έχεις αρκετό ταλέντο να δουλεύει για σένα και διαθέτεις μια τεράστια μηχανή προπαγάνδας υπέρ σου, μπορείς να κάνεις μεγάλη επιτυχία, όσο “κατασκευασμένος” και να είσαι.

Δεν είμαι σίγουρος αν ο Σταύρος Θεοδωράκης γνωρίζει την ιστορία των Monkees, ωστόσο θεωρώ δεδομένο ότι, ακόμα κι αν του είναι τελείως άγνωστη, τα βασικά χαρακτηριστικά πίσω από την επιτυχία τους τα ήξερε και τα είχε εκτιμήσει δεόντως, όταν αποφάσισε να δημιουργήσει το Ποτάμι. Κατά την άποψή μου, οι ομοιότητες είναι τεράστιες: το Ποτάμι είναι ένα κόμμα εντελώς “κατασκευασμένο” από το ελληνικό “σύστημα”, διαθέτει “μοντέρνα” στελέχη και ο λόγος του μοιάζει να ανταποκρίνεται ολοσχερώς στο “κύμα” της εποχής. Επίσης, πίσω του διαθέτει έναν ισχυρό μηχανισμό προπαγάνδας (θυμηθείτε ότι το Ποτάμι, χωρίς καν να έχει λάβει μέρος σε κάποιες εκλογές, χωρίς καν να είναι γνωστά τα πρωτοκλασάτα στελέχη του, είχε στη διάθεσή του τεράστιο ραδιοτηλεοπτικό χρόνο και μεγάλη προβολή από τα έντυπα και διαδικτυακά ΜΜΕ) και ελάχιστοι ενδιαφέρθηκαν εξαρχής να θέσουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη δημιουργία του κόμματος, τις θέσεις του, την ιδεολογία του: τοποθετήθηκε από μόνο του κάπου μέσα στον χαώδη χώρο αυτού που ονομάζουμε κεντροαριστερά και τελείωσε…

Βέβαια, υπάρχουν και μεγάλες αντιθέσεις με τους Monkees: τα μέλη του συγκροτήματος σιγά-σιγά έγιναν βιρτουόζοι στα όργανά τους, άρχισαν να συνθέτουν κι αυτά τραγούδια και να δίνουν ζωντανές συναυλίες. Κι αν οι πρώτοι καρποί αυτών των προσπαθειών ήταν μάλλον για κλάματα, οι Monkees στα πέντε χρόνια της τεράστιας επιτυχίας τους έδειξαν πραγματική διάθεση και ενδιαφέρον να εξελιχθούν και να γίνουν οι ίδιοι καλύτεροι, να μην παραμείνουν μόνο μια βιτρίνα για τις διαθέσεις (και την άσκηση ισχύος της μουσικής βιομηχανίας). Επίσης, όταν κατάλαβαν ότι η μπογιά τους δεν περνάει πλέον, διαλύθηκαν, έστω κι αν μετά από καμιά 15αριά χρόνια επανασυνδέθηκαν, κυρίως ως memory-lane act και επί της ουσίας χωρίς να διεκδικούν τις παλιές τους δόξες.

Στις 20 Σεπτεμβρίου, οι ψηφοφόροι έστειλαν μήνυμα στο Ποτάμι ότι η μπογιά του έχει αρχίσει να μην περνάει πλέον. Ότι στον πολιτικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα η θέση του είναι μεταξύ των ουραγών και όχι μεταξύ των μεγάλων παικτών ή έστω των ρυθμιστών της παρτίδας. Το βασικό όμως μήνυμα, κατά τη γνώμη μου είναι αυτό που ο Σταύρος Θεοδωράκης δείχνει να θέλει να αγνοεί: ότι το Ποτάμι, σε αντίθεση με τους Monkees, δεν έχει καμία απολύτως κοινωνική αναφορά. Στην ουσία, πλέον, το Ποτάμι ψηφίζεται από μια όλο και συρρικνούμενη ομάδα ανθρώπων, η οποία προσεγγίζει την πολιτική με τον ελιτισμό του επαΐοντα, χωρίς να κατανοεί τις τεράστιες κοινωνικοπολιτικές ανακατατάξεις που συμβαίνουν γύρω της. Για να γίνει κατανοητό αυτό που λέω, θα πω ότι η ΔΗΜΑΡ, ένας ακόμα διάττων αστέρας του πολιτικού συστήματος, τουλάχιστον είναι μια κάποια κοινωνική πάκτωση (παλιά στελέχη της ανανεωτικής αριστεράς, πασοκογενείς ψηφοφόροι με αποστροφή προς τη μετάλλαξη του κόμματός τους, κεντρώοι με πιο ανοιχτή διάθεση, κλπ). Ναι, οι άνθρωποι αυτοί αποτελούσαν ένα μικρό υποσύνολο του συνόλου των ψηφοφόρων στη χώρα, αλλά τουλάχιστον είχαν κάποια ομοιογενή χαρακτηριστικά.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι οι πιο ακραίοι από αυτούς έφυγαν τρέχοντας από τη ΔΗΜΑΡ, όταν συνειδητοποίησαν ότι το κόμμα δεν επρόκειτο να κινηθεί προς την κατεύθυνση που αυτοί επιθυμούσαν. Και δεν είναι επίσης τυχαίο ότι πολλοί από αυτούς στράφηκαν προς τον “χυλό” που προσέφερε το Ποτάμι, ανακατεύοντας μέσα του λάιτ σοσιαλδημοκρατία, σημιτικό εκσυγχρονισμό, δεξιές αντιλήψεις για αρκετά ζητήματα και σαφή νεοφιλελεύθερη πολιτική για την οικονομία. Άλλωστε, μια ματιά στα στελέχη του Ποταμιού είναι αρκετή, καθώς δίπλα στον Λυκούδη βρίσκουμε τον Θεοχάρη και δίπλα στον Δανέλλη τη Λυμπεράκη… Ό,τι του φανεί του λωλοστεφανή, δηλαδή, με μια δόση λάιφσταϊλ αποπολιτικοποίησης και χωρίς την παραμικρή αναφορά στην κοινωνία, εκτός κι αν κάποιος πιστεύει ότι τα πανεπιστήμια ελιάς και η επίκληση του εξορθολογισμού είναι αρκετά στοιχεία για να θεωρηθεί κάποιος πολιτικά επαρκής.

Το 1970 οι Monkees διαλύθηκαν, αντιλαμβανόμενοι ότι η εποχή τους είχε ξεπεράσει και έχοντας ήδη δεχθεί άπειρες κριτικές για το τι ακριβώς ήταν και τι έκαναν. Κατά τη γνώμη μου, η 20η Σεπτεμβρίου ήταν η μέρα που το Ποτάμι έλαβε το μήνυμα ότι η αρχής της φθίνουσας απόδοσης είναι μια σκληρή ερωμένη. Τα στελέχη του δεν θέλουν να το καταλάβουν. Σε αντίθεση με τέσσερις μαντραχαλάδες αμερικάνους που είχαν αρκετό μυαλό μες στο κεφάλι τους, ώστε να συνειδητοποιήσουν ότι είναι καλύτερο να φεύγεις παρά να σε διώχνουν…